Kemerburgaz, İstanbul’un kuzeyinde şehrin Belgrad Ormanı’na değdiği yerde duruyor. Buradaki canlılar dört büyük yaşam alanını paylaşıyor; her birinin içinde bir kovuk, bir çamurlu kıyı ya da bir saçak altı gibi küçük ama vazgeçilmez mikro alanlar var.
Defterdeki bütün kayıtlar aşağıdaki dört alanı paylaşır. Her kartta alanın neyi barındırdığını, orada hangi canlıların yaşadığını ve o alanın ayakta kalabilmek için nelere ihtiyaç duyduğunu bulacaksınız.
Belgrad Ormanı ile Kuzey Ormanları’nın kıyısı; meşe, kayın, kestane ve gürgenden oluşan geniş bir yapraklı orman.
Ayakta kalması için: Yaşlı ve ölü ağaçlar, kesintiye uğramamış bir orman örtüsü ve nemli kuzey yamaçları gerekir.
Mikro alanlar: Kovuklu yaşlı ağaç · Ölü odun ve kütük · Yaprak döküntüsü · Orman kenarı ve açıklık
Osmanlı bentleri, onları besleyen dereler ve çevrelerindeki sazlık kıyılar bu alanı oluşturur.
Ayakta kalması için: Yaz sonunda da çekilmeyen bir su, sazlık ve çamurlu kıyı, temiz akan dereler gerekir.
Mikro alanlar: Sazlık · Sığ kıyı ve çamur · Dere şevi · Bent duvarı ve taşlar
Eski köy evleri, çeşmeler, su kemerleri ve bahçeler bu alanı oluşturur; burada doğa insanın yapılarına yerleşmiştir.
Ayakta kalması için: Saçak altlarının, eski duvar oyuklarının ve kimyasal kullanılmayan bahçelerin korunması gerekir.
Mikro alanlar: Saçak altı ve kiremit · Eski taş duvar ve kemerler · Çeşme başı · Bahçe ve meyve ağacı
Çayırlar, çalı çitleri, güneşli yamaçlar ve bütün bunların üstünden geçen göç yolu bu alanı oluşturur.
Ayakta kalması için: Biçilmemiş çayır, sökülmemiş çalı çitleri ve göç yolu üstünde güvenli konaklama yerleri gerekir.
Mikro alanlar: Çalı çiti · Biçilmemiş çayır · Kumlu şev · Isınan gökyüzü
Bir türün burada yaşayıp yaşamaması çoğu zaman tek bir ayrıntıya bağlı: çürümüş bir dal yeri, yaz sonunda da ıslak kalan bir kıyı, kiremit altındaki bir boşluk. Aşağıdaki çizimler levhalarda olmayan bu küçük dünyaları gösteriyor. Kartları yana kaydırın.
Çürüyen dal yerlerinde ve eski ağaçkakan deliklerinde açılan kovuklar, ormanın hazır odalarıdır. Baykuş, sıvacı kuşu ve baştankaralar burada yuva yapar, sincap kış azığını buraya saklar.
Kırılgan: Yaşlı ağaçlar “tehlikeli” diye kesildiğinde ilk kaybolan yer burasıdır.
Tehdit: Orman kaybı, Orman yangını →Yere düşmüş bir gövde yavaşça çürürken mantarların, böceklerin ve onları arayan kuşların sofrasına dönüşür. Kütüğün içi her yıl biraz daha yumuşar ve daha çok canlı barındırır.
Kırılgan: Orman temizliği sırasında toplanıp yakılır ya da odun olarak götürülür.
Tehdit: Orman kaybı →Nemli yaprak katmanı solucan, salyangoz ve böcekle doludur; aynı zamanda toprağı serin ve nemli tutar. Siklamenler ve mantarlar bu örtünün içinden çıkar.
Kırılgan: Kurak yazlarda kurur; üstündeki ağaç kesilince güneşte yanıp gider.
Tehdit: Bölünen orman, Kuraklık, Orman yangını →Ormanın çayırla buluştuğu bu dar kuşakta saklanacak yer ile besin yan yana bulunur. Bu yüzden orman kenarı, ormanın içinden de çayırın ortasından da kalabalıktır.
Kırılgan: Yol ve konut yapımı, bu yumuşak kenarı sert bir çizgiye çevirir.
Tehdit: Orman kaybı, Bölünen orman, Orman yangını →Kıyıdaki kamış ve saz kuşağı suyla kara arasındaki perdedir. Sakarmeke yüzen yuvasını buraya kurar; iribaşlar ve yusufçuk larvaları da bu saklı suda büyür.
Kırılgan: Su çekildiğinde ilk kuruyan kuşak budur.
Tehdit: Kuraklık →Yaz sonunda su çekilince açığa çıkan çamurlu kıyı, birkaç hafta boyunca bir av alanına dönüşür. Gri balıkçıl kıyıda bekler, kuyruksallayan çamurun üstünde koşarak böcek toplar.
Kırılgan: Kuraklıkta önce genişler, sonra bütünüyle kurur.
Tehdit: Kuraklık →Suya dik inen toprak yamaç, kazma işini kolaylaştırdığı için rağbet görür. Yalıçapkını tünelini buraya açar; tilki ve porsuk da inlerini aynı yamaca kazar.
Kırılgan: Dere ıslahı sırasında betona çevrilir ve kazılacak toprak kalmaz.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı →Osmanlı bentlerinin güneşte ısınan taşları küçük bir kaya kıyısı gibidir. Çizgili kaplumbağalar burada güneşlenir, ak kuyruksallayan derz aralarına yuva yapar.
Kırılgan: Onarım sırasında derzler tamamen kapatılırsa bu delikler kaybolur.
Tehdit: Kuraklık →Eski çatıların altı ve kiremit araları köyün kuş mahallesidir. Kırlangıç çamur kâsesini saçağa yapıştırır, ebabil kiremidin altına girer, serçe aradaki her boşluğu değerlendirir.
Kırılgan: Yeni binalarda ne saçak ne de bu boşluklar bırakılıyor.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı →Harçsız duvarlar ve su kemerleri gün boyunca ısıyı tutar, geceye kadar da bırakmaz. Yeşil kertenkele taşın üstünde güneşlenir; küçük karga ve kerkenez oyuklara yuva yapar.
Kırılgan: Betonla sıvanan bir duvar hem deliklerini hem de canlılarını yitirir.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı →Köy çeşmesinin yalağı, yaz boyunca su bulunabilen birkaç yerden biridir. Kuşlar buradan içip yıkanır, kırlangıç yuvası için çamur toplar, gece kurbağası gündüzü yalağın altında geçirir.
Kırılgan: Çeşme kuruduğunda ya da kapatıldığında bu su noktası da ortadan kalkar.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı, Kuraklık →Kimyasal kullanılmayan bir bahçede dökülen meyve, solucan ve böcek eksilmez. Kirpi geceleri burayı dolaşır, karatavuk toprağı karıştırır, baştankaralar ağaçları tarar.
Kırılgan: Böcek ilacı ve betonlanan zemin bahçeyi kısa sürede boşaltır.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı →Alıç, böğürtlen ve kızılcıktan örülmüş dikenli çit iki iş birden görür: yazın yuvayı kediden ve alakargadan korur, kışın meyve deposu olur.
Kırılgan: Tarla ve arsa açılırken ilk sökülen şey bu çitlerdir.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı, Orman yangını →Otları uzun kalan bir çayır kelebek, çekirge ve sayısız böcekle dolar; arkasından onları avlayanlar gelir. Kerkenez tepede asılı kalır, ibibik otların arasında yürür.
Kırılgan: Erken biçilen çayır ve yapılaşma bu örtüyü ortadan kaldırır.
Tehdit: Yapılaşma ve gece ışığı, Orman yangını →Güneye bakan yumuşak toprak yamaç hem kazmaya hem de gün boyu ısınmaya elverişlidir. Arıkuşu kolonisi tünellerini buraya açar; kertenkele ve kaplumbağa yumurtalarını aynı sıcak toprağa gömer.
Kırılgan: Hafriyat ve yol yapımı sırasında düzleştirilip yok olur.
Tehdit: Bölünen orman, Yapılaşma ve gece ışığı →Güneşle ısınan yamaçlardan yükselen sıcak hava sütunları gökyüzünün görünmez merdivenleridir. Leylekler ve şahinler bu sütunlarda kanat çırpmadan yükselir, sonra süzülerek bir sonrakine geçer.
Kırılgan: Yüksek gerilim hatları ve yeni yüksek yapılar, süzülen kuşlar için çarpma riski taşır.
Tehdit: Orman kaybı →
